Анотація
Метою дослідження було розкриття теоретичних засад, дидактичних принципів і механізмів реалізації компетентнісного підходу в освітньому процесі. Методологія дослідження ґрунтувалася на послідовному застосуванні теоретичного, порівняльного, функціонального та критичного аналізу, систематизації, теоретичного синтезу й моделювання для уточнення понятійного апарату компетентнісного підходу, визначення його дидактичних принципів, методологічних основ і механізмів реалізації в освітньому процесі. Застосування цих методів забезпечило послідовне вивчення теоретичних, методологічних і практичних аспектів компетентнісного підходу та дозволило описати його як цілісну систему. У результаті дослідження було встановлено, що компетентнісний підхід визначає зміну логіки освітнього процесу через переорієнтацію результатів навчання на здатність до діяльності. Було розмежовано поняття «компетенція» як нормативно задану вимогу та «компетентність» як фактичний освітній результат, що проявляється у здатності застосовувати знання, уміння та досвід у конкретних ситуаціях. Виявлено, що структура компетентності має інтегративний характер і включає когнітивний, операційний, ціннісно-мотиваційний компоненти та досвід діяльності, які функціонують у взаємозв’язку. Визначено, що відмінність компетентнісного підходу від знаннєвої моделі полягає у зміні функції знань, які розглядаються як засіб дії. Було конкретизовано принципи компетентнісно орієнтованого навчання, серед яких орієнтація на результати навчання, діяльнісний характер, інтегративність змісту, контекстність, суб’єктність і рефлексивність. Встановлено, що їх узгоджене застосування забезпечує формування здатності до виконання практичних і професійно орієнтованих завдань. Окреслено методологічні основи підходу через інтеграцію діяльнісного, особистісно орієнтованого, системного підходів і конструктивістських ідей навчання. Показано, що реалізація компетентнісного навчання супроводжується зміною ролі викладача, використанням активних методів навчання та впровадженням оцінювання, орієнтованого на діяльність здобувача освіти. Практична значущість дослідження полягає у можливості використання отриманих положень для проєктування освітніх програм, добору методів навчання та розроблення систем оцінювання, орієнтованих на формування компетентностей
Ключові слова
освітній процес; здобувач освіти; інтегративність змісту; контекстність; освітній результат
Використані джерела
- Açıkgöz, T., & Babadoğan, M.C. (2021). Competency-based education: Theory and practice. Psycho-Educational Research Reviews, 10(3), 67-95. doi: 10.52963/PERR_Biruni_V10.N3.06.
- Alainati, S.J. (2021). Towards an effective competency-based education and training model. IOSR Journal of Business and Management (IOSR-JBM), 23(11), 31-40. doi: 10.9790/487X-2311013140.
- Aschoff, A.S. (2026). Lived experiences of teachers during their career transitions from beginning teachers to highly proficient teachers. International Journal of Open-access, Interdisciplinary & New Educational Discoveries of ETCOR Educational Research Center, 4(1), 402-421. doi: 10.63498/nxz2st238.
- Behera, D., Khuntia, A., & Kar, B. (2024). Enhancing educational outcomes through activity-based learning: A comprehensive review. International Research Journal of Humanities and Interdisciplinary Studies, 5(4), 337-344. doi: 04.2024-38648169/IRJHIS2404039.
- Blyznyuk, O. (2025). Professional training of future masters of primary education in higher education institutions of Ukraine: Current experience. Mountain School of Ukrainian Carpaty, 31, 64-70. doi: 10.15330/msuc.2024.31.64-70.
- Cindrić, J., Anđelković, M., & Chiro, D. (2024). Knowledge-based education for the future. International Journal of Economics and Law, 14(41), 11-25.
- DeBacker, D., Kingston, N., Mason, J., Parsons, K., Patelis, T., & Specht-Boardman, R. (2024). A research agenda for competency-based education. Competency-Based Education Research Journal, 1(1). doi: 10.17161/cberj.v1.23064.
- Diachenko, N., & Usatyi, A. (2021). Competency-based approach and soft skills in modern educational paradigm. Zhytomyr Ivan Franko State University Journal. Рedagogical Sciences, 1(104), 78-86. doi: 10.35433/pedagogy.1(104).2021.78-86.
- Diadiushkin, R. (2025). Theoretical foundations for implementing modern models of professional training for future IT specialist. Zhytomyr Ivan Franko State University Journal. Рedagogical Sciences, 4(123), 116-125. doi: 10.35433/pedagogy.4(123).2025.9.
- Fu, B., He, Y., Li, Y., & Yao, Y. (2025). An exploration of the outcome-based education teaching model driven by dual knowledge and competency frameworks. Journal of Modern Educational Theory and Practice, 2(11). doi: 10.70767/jmetp.v2i11.885.
- Hao, J. (2024). Research on the impact of competency-based curriculum design on student learning outcomes. Journal of Modern Educational Theory and Practice, 1(2). doi: 10.70767/jmetp.v1i2.272.
- Holubnycha, L., Shchokina, T., & Soroka, N. (2023). The anthropological approach to education and modern training and learning methodology. Educational Challenges, 28(1), 58-71. doi: 10.34142/2709-7986.2023.28.1.05.
- Holubnycha, L., Shchokina, T., Soroka, N., & Besarab, T. (2022). Development of competency-based approach to education. Educational Challenges, 27(2), 54-65. doi: 10.34142/2709-7986.2022.27.2.04.
- Khan, S., Ahmed, R.R., Streimikiene, D., Streimikis, J., & Jatoi, M.A. (2022). The competency-based training & assessment, and improvement of technical competencies and changes in pedagogical behavior. E&M Economics and Management, 25(1), 96-112. doi: 10.15240/tul/001/2022-1-006.
- Kiesler, N. (2023). Approaching the concept of competency. In Modeling programming competency: A qualitative analysis (pp. 17-36). Cham: Springer. doi: 10.1007/978-3-031-47148-3_2.
- Marcotte, K.M., & Gruppen, L.D. (2022). Competency-based education as curriculum and assessment for integrative learning. Education Sciences, 12(4), article number 267. doi: 10.3390/educsci12040267.
- Matinho, D., Pietrandrea, M., Echeverria, C., Helderman, R., Masters, M., Regan, D., Shu, S., Moreno, R., & McHugh, D. (2022). A systematic review of integrated learning definitions, frameworks, and practices in recent health professions education literature. Education Sciences, 12(3), article number 165. doi: 10.3390/educsci12030165.
- Moldasan, K., Assilbek, N., & Aitbekova, Z. (2023). Competency-based approach to learning is a new trend in education. Journal of Educational Sciences, 76(3), 159-165. doi: 10.26577/JES.2023.v76.i3.013.
- Mukan, N., Chubinska, N., & Zhongjun, G. (2023). Competency-based approach in higher education: The main concepts. Academic Visions, 17.
- Nikitchenko, L., Davydova, Z., Krylova, V., Samborska, O., & Arkushyna, H. (2024). Innovative approaches to learning and teaching in Ukrainian higher education. Cadernos de Educação Tecnología e Sociedade, 17(1), 495-505. doi: 10.14571/brajets.v17.n1.495-505.
- Polinkevych, O., Kuzmak, O., Shpylova, V., & Kamiński, R. (2026). Competency-based approach as a tool for forming sustainable business ecosystems: Case studies on the quality of education towards sustainable development of territories. In Data-centric business and applications: Modern trends in financial and innovation data processes 2025 (pp. 99-120). Cham: Springer. doi: 10.1007/978-3-032-10153-2_5.
- Polz, E., & Bećirović, S. (2022). Competency-based teaching and learning. Retrieved from https://ssrn.com/abstract=4318854.
- Rhoney, D.H., Chen, A.M., Churchwell, M.D., Daugherty, K.K., Jarrett, J.B., Kleppinger, E.L., Nawarskas, J.J., Sibickyh, S.L., Stowe, C.D., & Meyer, S.M. (2024). The need for competency-based education. American Journal of Pharmaceutical Education, 88(6), article number 100706. doi: 10.1016/j.ajpe.2024.100706.
- Romanyshyn, Y., & Briukhovetska, I. (2024). Implementation of the competence-based approach: Methodological recommendations for higher education in Ukraine. Academia Polonica, 62(1), 98-103. doi: 10.23856/6213.
- Seguel-Arriagada, A., Jiménez-Pérez, L.A., Torres, S., & Sepúlveda-Valenzuela, E. (2025). Gender subjectivity in competency-based training: A systematic review. The International Journal of Learning in Higher Education, 33(1), article number 217. doi: 10.18848/2327-7955/CGP/v33i01/217-248.
- Skulmowski, A. (2024). Learning by doing or doing without learning? The potentials and challenges of activity-based learning. Educational Psychology Review, 36(1), article number 28. doi: 10.1007/s10648-024-09869-y.
- Tarmo, A., & Kimaro, A. (2021). The teacher education curriculum and its competency‐based education attributes. The Journal of Competency‐Based Education, 6(3), article number e01255. doi: 10.1002/cbe2.1255.
- Thummaphan, P., Sripa, K., & Prakobthong, W. (2022). Competency-based school curriculum: A development and implementation framework. Community and Social Development Journal, 23(3), 185-205. doi: 10.57260/rcmrj.2022.261665.
- Vargas, H., Heradio, R., Farias, G., Lei, Z., & de la Torre, L. (2024). A pragmatic framework for assessing learning outcomes in competency-based courses. IEEE Transactions on Education, 67(2), 224-233. doi: 10.1109/TE.2023.3347273.
- Vitchenko, A., Vitchenko, A., Zamotaieva, N., Khrystiuk, S., & Nikolayenko, V. (2022). Designing integral learning outcomes in higher education within the frameworks of the competency-based approach. Journal of Higher Education Theory and Practice, 22(6). doi: 10.33423/jhetp.v22i6.5223.
- Wei, C.F., & Lii, P. (2022). Evaluation of an occupational competency-based curriculum and its impacts on learning outcomes. Technium Social Sciences Journal, 32(1), 157-183. doi: 10.47577/tssj.v32i1.6505.